Pokop bivšeg zapovjednika Vojske Jugoslavije i haškog osuđenika Nebojše Pavkovića u Aleji zaslužnih građana u Beogradu izazvao je val reakcija javnosti, stručnjaka i organizacija za ljudska prava, koji su ovakav čin ocijenili kao “poniženje za žrtve ratnih zločina”.
Pokop uz najviše vojne počasti
Pavković, koji je tokom rata na Kosovu 1999. godine bio zapovjednik Treće armije Vojske Jugoslavije, a kasnije i načelnik Generalštaba, preminuo je 20. oktobra 2025. u Beogradu, nakon što je zbog teškog zdravstvenog stanja pušten iz zatvora u Finskoj, gdje je služio 22-godišnju kaznu zbog ratnih zločina.
Sahranjen je 22. oktobra uz najviše vojne počasti, u dijelu beogradskog Novog groblja rezervisanom za istaknute ličnosti iz javnog, kulturnog i političkog života Srbije. Upravo ta lokacija izazvala je najviše negodovanja, jer je riječ o prostoru u kojem su pokopani Ivo Andrić, Meša Selimović, Danilo Kiš, Zoran Đinđić, Petar Lubarda i mnogi drugi uglednici.
Heroizacija osuđenika
Reakcije su dodatno pojačane izjavama državnih zvaničnika. Predsjednik Aleksandar Vučić, premijer Đuro Macut, te ministri Ivica Dačić i Miloš Vučević uputili su porodici izraze saučešća, uz poruke koje su mnogi protumačili kao glorifikaciju Pavkovićeve uloge.
Vučić je istakao da će generacije vojnika “pamtiti Pavkovića po disciplini i časti”, dok je Macut izjavio da je “njegova hrabrost ostavila neizbrisiv trag”.
Prema pisanju Deutsche Wellea, mediji bliski vlastima — poput Večernjih novosti i Informera — tokom sahrane su objavljivali naslove poput “Sahrana slavnog generala” i “Oproštaj od srpskog heroja”, što je izazvalo oštre reakcije u javnosti i među organizacijama za ljudska prava.
Kritike iz organizacija za ljudska prava
Direktor Fonda za humanitarno pravo Kosovo, Bekim Bljakaj, izjavio je da je odluka o pokopu “duboko uvredljiva za žrtve i njihove porodice”, jer “osoba osuđena za masovne zločine ne može biti predstavljena kao heroj”.
„Time se umanjuje značaj presuda međunarodnih sudova i širi poruka da Srbija još nije spremna da se suoči sa svojom ratnom prošlošću“, poručio je Bljakaj.
Sličan stav iznio je i Branimir Đurović iz Inicijative mladih za ljudska prava u Beogradu, koji je ocijenio da ovakva odluka “ponižava ideju Aleje zaslužnih građana i obesmišljava njenu svrhu”.
“Umjesto da društvo uči o odgovornosti i činjenicama, mladi u Srbiji se izlažu pogrešnim narativima i mitologizaciji ratnih zločinaca”, upozorio je Đurović.
Postupak odobravanja pokopa
Prema Odluci o upravljanju grobljima na području Grada Beograda, prijedlog za pokop u Aleji zaslužnih građana podnosi institucija čiji je član bila preminula osoba, uz saglasnost porodice. Konačnu odluku donosi Komisija za ocjenu opravdanosti prijedloga, koju imenuje gradonačelnik Beograda.
Deutsche Welle je naveo da su zatražili komentar gradonačelnika Aleksandra Šapića, ali odgovor do objave teksta nisu dobili.
Strah od političkih i društvenih posljedica
Bljakaj upozorava da heroizacija Pavkovića može imati “dalekosežne posljedice”, jer dodatno produbljuje jaz između Srba i Albanaca, umanjuje značaj sudskih presuda i potkopava napore za pomirenje.
“Porodicama žrtava potrebno je priznanje, a ne glorifikacija počinitelja”, izjavio je on, dodajući da takve poruke “ruše povjerenje i kod mlađih generacija, koje ionako imaju ograničeno znanje o zločinima na Kosovu”.
Prema istraživanju Inicijative mladih za ljudska prava iz 2023. godine, više od polovine mladih u Srbiji ne zna gotovo ništa o zločinima počinjenim tokom sukoba na Kosovu, što stručnjaci smatraju direktnim rezultatom državnog diskursa i selektivnog prikazivanja prošlosti.
Zaključak
Sahrana Nebojše Pavkovića uz državne počasti i u Aleji zaslužnih građana, umjesto da doprinese sjećanju i pomirenju, otvorila je nova pitanja o odnosu Srbije prema ratnoj prošlosti, pravdi i žrtvama.
Dok vlasti ističu “zasluge generala”, organizacije civilnog društva upozoravaju da se time šalje poruka koja produbljuje podjele i udaljava društvo od suočavanja s činjenicama iz novije povijesti.